Torpaq istehsalın başlanğıc nöqtəsidir, lakin onun sadəcə mövcud olması yüksək məhsuldarlığa zəmanət vermir. Struktur, üzvi maddələrin miqdarı, rütubət, qida balansı və sıxlaşma səviyyəsi bitkinin inkişafına birbaşa təsir göstərən amillərdəndir. 2026-cı ildə torpaq sıxlaşmasının beynəlxalq səviyyədə ayrıca elmi müzakirə mövzusuna çevrilməsi də torpağın fiziki sağlamlığının nə qədər mühüm olduğunu göstərir. FAO bu problemin bitkilərin inkişafına və məhsuldarlığa mənfi təsir göstərməklə yanaşı, torpaq ekosistemlərinin təqdim etdiyi xidmətləri də zəiflədə bildiyini bildirir.
İkinci əsas amil sudur və onun əhəmiyyəti iqlim dəyişiklikləri fonunda daha da artır. Su tarlaya vaxtında çatmadıqda ən yaxşı toxum, yüksək keyfiyyətli gübrə və müasir texnika belə potensial nəticəni təmin edə bilməz. Buna görə bir sıra ölkələr köhnəlmiş suvarma kanallarının yenilənməsinə, ağıllı ölçmə sistemlərinə və daha səmərəli su bölgüsünə böyük investisiyalar yönəldirlər. Məsələn, Qırğızıstanda 2026-cı ildə təsdiqlənmiş yeni proqramın seçilmiş ərazilərdə təxminən 82 min hektarda suvarma xidmətlərini yaxşılaşdırması və suyun ötürülmə səmərəliliyini 35 faizdən ən azı 70 faizə çatdırması nəzərdə tutulur.
Tacikistanda həyata keçiriləcək başqa bir proqram isə 100 min hektar kənd təsərrüfatı torpağına xidmət edən suvarma infrastrukturunun modernləşdirilməsini nəzərdə tutur. Layihə çərçivəsində suyun ötürülmə səmərəliliyinin 60 faizdən 80 faizə yüksəldilməsi və su idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması planlaşdırılır. Bu nümunələr göstərir ki, müasir əkinçilikdə suyun olması qədər onun tarlaya hansı itki ilə və hansı idarəetmə sistemi vasitəsilə çatdırılması da vacibdir. Suvarmanın səmərələşdirilməsi həm məhsul istehsalını, həm də kənd təsərrüfatının uzunmüddətli dayanıqlığını gücləndirə bilər.
Üçüncü amil isə bütün texnologiyaların arxasında dayanan insan əməyidir. Fermer torpağın xüsusiyyətini bilməli, hava dəyişikliklərini izləməli, əkin vaxtını düzgün seçməli və suvarma ilə gübrələmə qərarlarını bir-birinə uyğunlaşdırmalıdır. Süni intellekt və avtomatlaşdırılmış texnika qərarverməni asanlaşdıra bilər, lakin təsərrüfatın yerli xüsusiyyətlərini bilən insanın təcrübəsi hələ də böyük əhəmiyyət daşıyır. Ən yüksək nəticə texnologiya ilə fermer biliyinin bir-birini tamamladığı təsərrüfatlarda əldə oluna bilər.
Bolluq buna görə yalnız bol yağışın, münbit torpağın və ya bahalı texnikanın nəticəsi deyil. Torpağın sağlam saxlanılması, suyun itkisiz və vaxtında çatdırılması, fermerin isə bütün bu resursları düşünülmüş şəkildə idarə etməsi vahid sistem təşkil etməlidir. Dünyada su və torpaq üzərində təzyiq artdıqca kənd təsərrüfatının gələcəyi daha çox resurs istifadə etməkdən deyil, mövcud resurslardan daha ağıllı yararlanmaqdan asılı olacaq. Torpaq, su, zəhmət və müasir bilik eyni məqsəd ətrafında birləşəndə isə hər hektarın istehsal potensialını daha dolğun reallaşdırmaq mümkün olur.
