Bu prosesin 2026-cı ildə diqqət çəkən nümunələrindən biri Özbəkistanın Fərqanə vadisində müşahidə olunur. Dünya Bankının sentyabrda açıqladığı məlumatlara görə, suvarma infrastrukturunun modernləşdirilməsi 100 min hektardan artıq ərazidə suvarma və drenaj xidmətlərini yaxşılaşdırıb və təxminən 65 min fermerə fayda verib. Təxminən 365 kilometr kanalın bərpası və 1 500-ə yaxın su tənzimləyici qurğunun yenilənməsi nəticəsində su itkilərinin azaldılması istiqamətində ciddi nəticələr əldə olunub. Su əvvəllər çatmadığı bəzi torpaqlara yenidən çatdıqca həmin sahələrdə istehsal imkanları da bərpa olunmağa başlayıb.
Əkin sahəsinin canlanması kənd ailəsinin gəlir strukturunu da dəyişə bilər. Fərqanə vadisində su təminatı yaxşılaşdıqdan sonra bəzi ailələrin giləmeyvə istehsalını genişləndirməsi, hətta əvvəllər ildə bir məhsul götürülən sahələrdən iki dəfə məhsul əldə edilməsi buna nümunədir. Digər icmalarda tut ağaclarının su təminatının yaxşılaşması ipəkçiliklə bağlı məşğulluq imkanlarının yaranmasına dəstək verib. Beləliklə, suvarmaya qoyulan investisiya yalnız məhsul istehsalına deyil, ailə gəlirlərinin şaxələndirilməsinə də təsir göstərə bilir.
Əkinçilik genişləndikcə onun ətrafında yeni xidmət zənciri formalaşır. Məhsulun yığılması üçün mövsümi işçi, daşınması üçün nəqliyyat, saxlanması üçün anbar, çeşidlənməsi və qablaşdırılması üçün müəssisə, satılması üçün isə bazar bağlantıları tələb olunur. Kiçik kənd təsərrüfatı istehsalı belə çoxsaylı əlaqəli fəaliyyət sahələrinin dövriyyəsini artıra bilər. Bu səbəbdən kənddə yaradılan bir hektar məhsuldar ərazinin iqtisadi təsiri yalnız həmin hektardan əldə olunan məhsulun qiyməti ilə ölçülməməlidir.
İnfrastrukturun yaxşılaşdırılması kənddən miqrasiyanın iqtisadi səbəblərinin yumşaldılmasına da kömək edə bilər. Torpaq gəlir gətirmədikdə ailələrin əmək qabiliyyətli üzvləri başqa şəhər və ölkələrdə iş axtarmağa daha çox meyil göstərə bilirlər. Əkinçilik gəlirli fəaliyyətə çevrildikdə isə kənddə qalaraq istehsalla məşğul olmaq daha real iqtisadi seçimə çevrilir. Xüsusilə emal, logistika və yerli satış imkanları əkinçiliklə paralel inkişaf etdikdə kənd iqtisadiyyatının dayanıqlığı daha da güclənə bilər.
Buna görə istifadəsiz torpaqların istehsala qaytarılması yalnız aqrar siyasət kimi deyil, regional iqtisadi inkişaf vasitəsi kimi də qiymətləndirilir. Bunun üçün su təminatı, yol, elektrik enerjisi, maliyyələşmə, texnologiya və bazara çıxış bir-birini tamamlamalıdır. Təkcə torpağın mövcudluğu kənddə iqtisadi canlanma yaratmağa kifayət etmir, həmin torpağı gəlirli istehsal vasitəsinə çevirəcək sistem qurulmalıdır. Belə sistem formalaşdıqda tarlada başlayan canlanma kənddə yeni gəlir, iş və sahibkarlıq imkanlarına çevrilə bilir.
