Quraqlıq dünya əkinçiliyinin qarşısında duran ən ciddi risklərdən birinə çevrilib və 2026-cı ilin istehsal göstəriciləri bunun təsirini yenidən göstərir. Avropanın mühüm qarğıdalı istehsalçılarından olan Macarıstan və Rumıniyada təkrarlanan quraqlıq, yüksək temperatur və su çatışmazlığı məhsuldarlığa ciddi təzyiq göstərib. Avropa Komissiyasının 2026-cı il üçün Aİ qarğıdalı istehsalı proqnozu 50,1 milyon tona qədər geriləyib ki, bu da təxminən son 20 ilin ən aşağı səviyyəsinə yaxın göstəricidir. Mövcud vəziyyət fermerlərin suvarma strategiyasına əvvəlkindən daha diqqətli yanaşmasının vacibliyini ortaya qoyur.
Quraqlıq şəraitində əsas məsələ sadəcə daha çox su vermək deyil, mövcud suyun bitkinin ən çox ehtiyac duyduğu mərhələlərə düzgün bölüşdürülməsidir. Səpin, vegetativ inkişaf, çiçəkləmə və məhsulun formalaşması dövrlərində su tələbatı eyni olmadığı üçün vahid suvarma qrafiki hər zaman səmərəli nəticə vermir. Torpağın rütubət sensorları, meteoroloji məlumatlar və bitkinin inkişaf mərhələsinə əsaslanan sistemlər suvarma vaxtının daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Bu yanaşma suyun çatışmadığı dövrdə hər kubmetrin mümkün qədər yüksək istehsal dəyəri yaratmasına xidmət edir.
Ancaq müasir avadanlıq da suyun özünü əvəz edə bilməz. Şərqi Avropada 2026-cı ildə müşahidə olunan vəziyyət göstərir ki, bəzi fermerlər suvarma sistemlərinə sərmayə qoysalar belə, kifayət qədər su mənbəyi olmadıqda həmin sistemlərin imkanları məhdudlaşır. Buna görə quraqlığa qarşı strategiya yalnız təsərrüfat daxilində deyil, hövzə, su anbarı və ümumi su bölgüsü səviyyəsində də planlaşdırılmalıdır. Fermerə qədər uzanan bütün su zəncirinin səmərəli işləməsi kənd təsərrüfatının dayanıqlığı üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Dəqiq suvarma eyni zamanda məhsul seçimi məsələsini də gündəmə gətirir. Uzunmüddətli su çatışmazlığı yaşayan bölgələrdə fermerlərin ənənəvi olaraq becərdikləri, lakin yüksək su tələbatı olan bitkiləri davam etdirməsi iqtisadi baxımdan getdikcə daha riskli ola bilər. Buna görə bəzi təsərrüfatlar daha quraqlığadavamlı bitkilərə, daha erkən yetişən sortlara və fərqli əkin təqvimlərinə yönəlirlər. Belə qərarlar suvarmanın texniki modernləşdirilməsi qədər vacib adaptasiya vasitəsinə çevrilir.
Suvarma planlamasının başqa mühüm elementi itkilərin əvvəlcədən hesablanmasıdır. Açıq kanallardakı sızmalar, yüksək temperatur zamanı buxarlanma və sahədə suyun qeyri-bərabər paylanması mənbədən çıxan suyun hamısının bitkiyə çatmasına imkan vermir. Buna görə yalnız sahədə damcı və ya digər qənaətli üsullara keçmək kifayət etmir, suyun mənbədən tarlaya qədər keçdiyi infrastruktur da yenilənməlidir. Müasir ölçmə və nəzarət sistemləri məhz bu itkilərin harada baş verdiyini müəyyən etməyə kömək edə bilər.
İqlim risklərinin artdığı şəraitdə suvarma artıq mövsümi texniki əməliyyatdan strateji idarəetmə məsələsinə çevrilir. Fermer nə qədər suya malik olduğunu, bitkinin hansı mərhələdə nə qədər su tələb etdiyini və qarşıdakı hava şəraitinin necə dəyişə biləcəyini birlikdə qiymətləndirməlidir. Düzgün planlama quraqlığı aradan qaldırmasa da, onun məhsula və təsərrüfat gəlirlərinə təsirini yumşaltmağa imkan verir. Su ehtiyatlarının məhdudlaşdığı gələcəkdə ən uğurlu təsərrüfatlar suyu çox istifadə edənlər deyil, onu ən düzgün zamanda və ən səmərəli şəkildə idarə edənlər olacaq.
