Mağazalarda, bazarlarda və süfrələrdə görünən ərzaq bolluğunun arxasında çox vaxt diqqətdən kənarda qalan böyük bir infrastruktur dayanır: suvarma sistemləri. Əkin sahəsinə vaxtında və lazımi həcmdə su çatdırılmadıqda ən keyfiyyətli toxum, gübrə və müasir texnika belə gözlənilən nəticəni verməyə bilər. Son onilliklərdə qlobal kənd təsərrüfatı istehsalının milyardlarla insanın ərzaq tələbatına uyğun şəkildə artırılmasında suvarmaya yatırılan investisiyalar mühüm rol oynayıb. FAO bildirir ki, son 60 ildə suvarma sistemlərinə edilən böyük yatırımlar dünya əhalisinin 2,5 milyarddan 8 milyarddan çox insana yüksəldiyi dövrdə kənd təsərrüfatı istehsalının bu artımla ayaqlaşmasına kömək edib.
Suvarmanın məhsuldarlığa təsiri rəqəmlərdə daha aydın görünür. Hazırda dünya əkin sahələrinin yalnız 23 faizə yaxını suvarma imkanına malik olsa da, həmin torpaqlar ümumi bitkiçilik məhsullarının dəyərinin təxminən 48 faizini yaradır. Suvarılan ərazilərdə orta məhsuldarlığın yağışdan asılı təsərrüfatlarla müqayisədə 76 faiz yüksək olması bu infrastrukturun nə qədər böyük istehsal gücü yaratdığını göstərir. Xüsusilə yağıntının qeyri-sabit olduğu bölgələrdə suvarma məhsuldarlığın yüksəldilməsi ilə yanaşı, illər üzrə məhsul dalğalanmasının azalmasına da imkan verir.
Ancaq XXI əsrin suvarma sistemi əvvəlki dövrlərin sadəcə su daşıyan kanallarından fərqlənməlidir. Açıq kanallarda baş verən sızma və buxarlanma itkilərinin azaldılması, borulu şəbəkələrin qurulması, damcı və mikro-səviyyəli suvarmanın genişləndirilməsi, sensorların və avtomatik idarəetmənin tətbiqi artıq kənd təsərrüfatı modernləşməsinin əsas hissəsinə çevrilir. Suvarmanın məqsədi sahəni maksimum miqdarda su ilə doldurmaq deyil, bitkinin tələb etdiyi suyu tələb olunan vaxtda və mümkün qədər dəqiq həcmdə kök zonasına çatdırmaqdır. Bu dəyişiklik eyni zamanda su nasoslarının enerji sərfiyyatını və fermerin əməliyyat xərclərini azaltmaq potensialına malikdir.
Mövcud sistemlərin yenilənməsi xüsusilə vacibdir, çünki qlobal su ehtiyatlarına təzyiq artır. Suvarılan torpaqların 60 faizdən çoxunun artıq yüksək və ya çox yüksək su stressi şəraitində yerləşməsi və iqlim dəyişiklikləri nəticəsində 2050-ci ilədək bitkilərin evapotranspirasiya tələbatının 20–30 faiz arta bilməsi suvarmanın əvvəlki qaydalarla davam etdirilməsini riskli edir. Bu səbəbdən suvarmada hər əlavə hektarın açılmasından əvvəl həmin ərazidə suyun uzunmüddətli mövcudluğunun, yeraltı ehtiyatların vəziyyətinin və ekoloji nəticələrin hesablanması vacibləşir. Suvarma infrastrukturunun miqyasından daha çox onun səmərəliliyi gələcək aqrar siyasətin əsas göstəricilərindən biri olacaq.
Bu sahəyə tələb olunan investisiyalar da böyükdür. Dünya Bankının 2026-cı ildə yayımladığı hesablamalara görə, su ehtiyatlarının mövcud olduğu bölgələrdə suvarmanın genişləndirilməsi və köhnə sistemlərin modernləşdirilməsi üçün 2050-ci ilə qədər hər il əlavə 24–70 milyard dollar həcmində investisiyaya ehtiyac yarana bilər. Bunun yalnız dövlət vəsaiti hesabına həyata keçirilməsinin çətin olduğu, fermerlərin, özəl sektorun, maliyyə institutlarının və texnologiya şirkətlərinin prosesdə daha fəal iştirakının lazım gəldiyi vurğulanır. Düzgün qurulan suvarma investisiyası isə təkcə məhsul artırmır, uzunmüddətli iş yerləri və kənd iqtisadiyyatında əlavə gəlir mənbələri də yaradır.
Ərzaq bolluğunun görünən tərəfi məhsuldur, görünməyən tərəfi isə həmin məhsulu yetişdirən su sistemidir. Su fermerin sahəsinə vaxtında çatırsa, əkin planı daha proqnozlaşdırılan olur, məhsuldarlıq sabitləşir və bazara çıxarılan ərzağın həcmi artır. Etibarlı suvarma sistemi kənd təsərrüfatını yağışın təsadüfi xarakterindən müəyyən qədər azad edərək fermerə uzunmüddətli planlaşdırma imkanı verir. Bu səbəbdən gələcəyin ərzaq bolluğu təkcə torpağın genişliyindən deyil, həmin torpağa suyu necə və nə qədər səmərəli çatdıra bildiyimizdən asılı olacaq.
