Neft qiymətlərinin 100 dollardan yuxarı qalxması qlobal miqyasda yanacaq böhranını dərinləşdirib.

Suriya, İndoneziya, Filippin, Nepal, Qvatemala, Portuqaliya və Fransa daxil olmaqla bir çox ölkədə qiymət artımı və yanacaq qıtlığı etirazlara səbəb olub. Bəzi ölkələrdə tətillər, yolların bağlaması və istehsalın dayandırılması halları yaşanıb. Hökumətlər isə subsidiya və qiymət məhdudiyyəti kimi tədbirləri işə salmağa başlayıblar.

Neftin barel qiymətinin 100 dolları ötməsi qlobal enerji bazarlarının hüdudlarını aşaraq birbaşa gündəlik həyata təsir etməyə başlayıb. Enerji təchizatındakı daralma nəqliyyat və elektrik xərclərini artırarkən, xüsusilə enerji idxalından asılı olan inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda təzyiq daha kəskin hiss olunur.

Ən böyük etirazlardan bəziləri Suriyada yaşanıb.

Hökumətin dizel yanacağının qiymətini müvəqqəti olaraq təxminən 40 faiz artıraraq litr üçün 175 Suriya funtuna qaldırması, benzinin qiymətində isə 25 faizdən çox artım etməsi narazılığa səbəb olub. Nümayişçilər təkərlər yandıraraq bəzi yolları bağlayıblar. Həsəkə-Deyr əz-Zor avtomobil yolu da etirazların baş verdiyi məntəqələr arasındadır. Suriya rəhbərliyi isə qiymət artımını qlobal yanacaq qiymətlərindəki yüksəliş və Baniyas Neft Emalı Zavodundakı təmir işləri səbəbindən idxaldan asılılığın artması ilə izah edib.

İndoneziyada yanacaq qıtlığı, elektrik kəsilmələri və norma ilə paylanma tətbiqləri etirazlara yol açıb.

Cənubi Sulavesinin Makassar şəhərində benzin və məişət qazı qıtlığının yaşandığı bildirilir. Taksi sürücləri nəqliyyat vasitələrinin dövlət nömrə nişanlarının tək və ya cüt rəqəmlə bitməsinə görə tətbiq edilən yanacaq məhdudiyyətinə etiraz ediblər. Cokyakartada da tələbələr artan yanacaq qiymətlərinə qarşı nümayişlər keçiriblər.

Filippində ard-arda gələn yanacaq artımlarından sonra nəqliyyat işçiləri tətilə başlayıblar.

Sürücülər hökumətdən subsidiya verilməsini və yanacaq vergilərinin ləğv olunmasını tələb ediblər. Artan xərclərin qazanclarının böyük hissəsini əritməsi səbəbindən avtobus sürücləri və taksi tətbiqlərində çalışanlar da etirazlara qoşulublar. Manila körfəzi ətrafındakı bəzi balıqçıların isə qayıqlarına yanacaq ala bilmədikləri üçün dənizə çıxa bilmədikləri bildirilib. Qonşu Vyetnamda da taksi tətbiqlərinin sürücləri artan yanacaq xərclərinə qarşı boykot çağırışı ediblər.

İstehlak etdiyi neftin 90 faizindən çoxunu idxal edən Banqladeşdə enerji böhranı sənaye istehsalına da zərbə vurub.

Elektrik qıtlığı səbəbindən enerji istifadəsinə məhdudiyyətlər qoyularkən, bəzi hazır geyim fabrikləri müvəqqəti olaraq istehsalı dayandırmaq məcburiyyətində qalıb. Qaz qıtlığı səbəbindən dizel istifadəsinə yönələn müəssisələr bu dəfə də artan dizel qiymətləri ilə üz-üzə qalıblar. Qazipurdakı bir fabrikdə elektrik kəsilmələrinin gündə dörd-beş dəfə baş verdiyi bildirilib.

Şri-Lankada yanacaq paylayıcıları yeni qiymət artımı gözləntisi səbəbindən təchizatı məhdudlaşdırmağa başlayıblar.

Səlahiyyətlilər dövlət tərəfindən müəyyən edilən yanacaq qiymətlərinin artırılması ilə subsidiya tətbiq edilməsi seçimlərini qiymətləndirirlər. Yüksək borc yükü səbəbindən hökumətin istehlakçını dəstəkləmək üçün atacağı addımların dövlət maliyyəsi üzərində yeni təzyiq yarada biləcəyi vurğulanır.

Pakistan rəhbərliyi isə artan qiymətlərin vətəndaşlara təsirini azaltmaq məqsədilə motosikletlər, rikşalar və kiçik avtomobillər üçün litr başına 100 rupi subsidiya açıqlamaq yolunu seçib.

Qərarın yüksək yanacaq qiymətlərinə və neft vergisinə qarşı keçirilən etirazlardan sonra verilməsi enerji böhranının hökumətlər üzərindəki təzyiqini aydın göstərir.
Nepalın paytaxtı Katmanduda tələbələr məişət qazı qıtlığına etiraz ediblər.

Nümayişçilər artan yaşayış xərclərinin ev təsərrüfatları üzərindəki yükünün ağırlaşması səbəbindən hökumətdən təcili tədbir görməsini tələb ediblər.

Böhranın təsirləri Latın Amerikasına da çatib. Qvatemalada yük maşını sürücləri və digər etirazçılar bəzi avtomobil yollarını bağlayıblar.

Yerli qruplar və nəqliyyat işçiləri də paytaxtda yürüş təşkil edərək hökumətdən müdaxilə tələb ediblər. Ölkə Konqresində yanacaq qiymətlərinin ilin sonunadək məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan layihə qiymətləndirilir. Plan çərçivəsində qiymətlərin müəyyən olunmuş tavanı keçəcəyi təqdirdə aradakı fərqin dövlət dəstəyi ilə qarşılanması gündəmdədir.

Yanacaq qiymətlərinə qarşı narazılıqlar Avropada da özünü göstərib. Portuqaliyada sürücülər avtomobilləri ilə nəqliyyatı ləngitmə aksiyaları təşkil edərkən, Espinyodakı nümayişçilər Baş nazir Luış Monteneqronun evinə doğru yürüş ediblər.

Hökumət yükdaşıma şirkətləri, taksi sürücləri, yanğınsöndürənlər və sosial sektor üçün dəstək tədbirləri elan edib.

Fransanın cənubunda isə təxminən 50 balıqçı Fos-sür-Merdəki böyük bir yanacaq anbarının girişini bağlayıb.

Etirazçılarla polis arasında qısamüddətli qarşıdurma yaşanıb. Yerli hakimiyyət orqanları balıqçılıq sektorunun ciddi böhranla üz-üzə qaldığını və mərkəzi hökumətdən təxirəsalınmaz müdaxilə gözlənildiyini açıqlayıb.
Neft qiymətlərinin uzun müddət yüksək səviyyədə qalacağı təqdirdə böhranın daha geniş iqtisadi problemə çevrilə biləcəyinə diqqət çəkilir. Dizel - yük maşınlarından avtobuslara, balıqçı qayıqlarından kənd təsərrüfatı texnikasına və fabriklərə qədər iqtisadiyyatın bir çox sahəsində istifadə olunur. Bu səbəbdən yanacaqdakı artım qısa müddətdə ərzaq, nəqliyyat və digər təməl ehtiyacların qiymətlərinə reflected olunur.

Hökumətlərin qarşısında iki çətin seçim var: subsidiya, vergi güzəştləri və ya qiymət tavanı ilə istehlakçını qorumaq dövlət maliyyəsinin yükünü artırır; qiymət artımlarını birbaşa vətəndaşa əks etdirmək isə inflyasiyanı və ictimai narazılığı böyüdür. Neft qiymətlərindəki yüksəliş beləliklə qlobal enerji böhranından bahalaşma və yaşayış çətinliyi probleminə çevrilir.musavat.com