Qlobal kənd təsərrüfatında yeni dövrün əsas anlayışlarından biri “su məhsuldarlığı”dır. Bu yanaşma sadəcə bir hektara nə qədər su verildiyini deyil, həmin su ilə nə qədər məhsul və iqtisadi dəyər yaradıldığını ön plana çıxarır. Dünya əhalisinin və ərzaq tələbatının artdığı, su ehtiyatlarının isə bir çox bölgələrdə təzyiq altında olduğu şəraitdə hər kubmetr suyun nəticəsi getdikcə daha mühüm göstəriciyə çevrilir. FAO-nun hesablamalarına görə, 2050-ci ilə qədər kənd təsərrüfatının 2012-ci illə müqayisədə 50 faiz daha çox ərzaq, yem və lif istehsal etməsi lazım gələcək.
Bu məqsədə ənənəvi üsulla, yəni sadəcə daha çox su və daha çox torpaq istifadə etməklə çatmaq çətinləşir. Buna görə fermerlər və iri aqrar təsərrüfatlar su büdcəsi anlayışına daha çox diqqət yetirməyə başlayırlar. Sahəyə daxil olan su, bitkinin istifadə etdiyi hissə, buxarlanma, sızma və sistemdə yaranan digər itkilər hesablandıqda təsərrüfatın real su balansını müəyyənləşdirmək mümkündür. Bu məlumat isə hansı sahədə və hansı mərhələdə səmərəliliyin aşağı olduğunu göstərir.
Peyk müşahidələri və məsafədən zondlama texnologiyaları bu hesablamanı daha geniş miqyasda aparmağa imkan verir. Fermer və su idarəçiləri bitkinin inkişafındakı fərqləri, torpaq səthinin vəziyyətini və su məhsuldarlığını böyük ərazilərdə müqayisə edə bilirlər. Rəqəmsal xəritələr vasitəsilə eyni təsərrüfat daxilində belə suya ehtiyacı fərqli olan zonaların müəyyənləşdirilməsi mümkündür. Beləliklə, bütün tarlaya eyni həcmdə su vermək əvəzinə daha çevik idarəetmə modelinə keçid üçün məlumat bazası yaranır.
Su hesabının aparılması iqtisadi qərarlara da təsir edir. Fermer hansı məhsulun mövcud su ehtiyatı şəraitində daha yüksək gəlir gətirdiyini müqayisə edə, su tələbatı yüksək olan bitkilərin əkin sahəsini yenidən qiymətləndirə bilər. Dünya Bankının 2026-cı il hesabatı da gələcək ərzaq təminatında məhsulların harada yetişdirilməsi, suyun necə bölüşdürülməsi və ticarətin hansı rolu oynaması ilə bağlı daha ağıllı seçimlərin vacibliyini vurğulayır. Su beləliklə yalnız təbii sərvət deyil, istehsal planlaşdırmasının əsas iqtisadi dəyişənlərindən birinə çevrilir.
Yeni aqrar modelin mahiyyəti də buradadır: fermer yalnız məhsulun tonunu deyil, həmin məhsula sərf olunan suyun nəticəsini də hesablayır. Bir hektardan yüksək məhsul götürmək mühüm göstəricidir, lakin gələcəkdə bunu minimum resurs itkisi ilə etmək daha böyük üstünlük yaradacaq. Hər damlanın ölçüldüyü sistemlər su çatışmazlığı dövründə təsərrüfatın davamlılığını artırmağa imkan verir. Aqrar inkişafın gələcəyi buna görə suyun çoxluğundan deyil, mövcud suyun nə qədər ağıllı idarə edilməsindən asılı olacaq.
