Tarix boyu kəndlərin formalaşmasında su mənbələrinin yerləşməsi həlledici rol oynayıb. Çayların, arxların və bulaqların yaxınlığında yaranan yaşayış məntəqələri suyun həm məişət, həm heyvandarlıq, həm də əkinçilik üçün yaratdığı imkanlardan faydalanıb. Müasir texnologiyalar dəyişsə də, bu fundamental əlaqə bu gün də qüvvədədir. Suya etibarlı çıxış kənd təsərrüfatının və kənd həyatının davamlılığı üçün əsas şərtlərdən biri olaraq qalır.
Lakin bugünkü dünyada həmin arxın suyunu əvvəlki üsullarla idarə etmək getdikcə çətinləşir. Kənd təsərrüfatı qlobal şirin su götürülməsinin 72 faizini təşkil etdiyi halda, əhali, sənaye və enerji sektorunun da suya tələbatı artır. FAO-nun qiymətləndirməsinə görə, 2050-ci ilə qədər kənd təsərrüfatı 2012-ci illə müqayisədə 50 faiz daha çox ərzaq, yem və lif istehsal etməli olacaq, eyni zamanda şirin suya ümumi tələbatın əlavə 25 faiz artacağı gözlənilir. Bu iki tendensiya suyun daha dəqiq bölüşdürülməsini qaçılmaz edir.
Kiçik və orta fermerlərin eyni su mənbəyindən istifadə etdiyi ərazilərdə kollektiv idarəetmə xüsusilə böyük əhəmiyyət daşıyır. Suyun yuxarı hissədə həddindən artıq götürülməsi aşağıda yerləşən təsərrüfatların susuz qalmasına səbəb ola bilər. Buna görə su istifadəçiləri birlikləri, növbəli suvarma qrafikləri, su ölçmə sistemləri və şəffaf bölgü mexanizmləri kənd səviyyəsində mühüm idarəetmə vasitələridir. FAO da suvarma sistemlərinin davamlı fəaliyyətində su istifadəçiləri birliklərinin gücləndirilməsini əsas istiqamətlərdən biri kimi göstərir.
Su infrastrukturu üçün investisiyaların haraya yönəldilməsi də daha elmi əsaslarla müəyyənləşdirilir. FAO tərəfindən hazırlanmış PRISM platforması suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsi və bərpası üçün prioritet ərazilərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Sistem investisiyaların ehtiyac, həssaslıq və mümkün təsir kimi göstəricilər əsasında planlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Belə yanaşma məhdud maliyyə və su ehtiyatlarının ən böyük nəticə yarada biləcək ərazilərə yönəldilməsinə imkan verir.
Bir arxın suyu kənd iqtisadiyyatında gözlə görünəndən daha böyük dövriyyə yarada bilər. Su tərəvəzi, taxılı və meyvəni yetişdirir, həmin məhsul ticarətə çıxarılır, nəqliyyat və emal xidmətlərinə ehtiyac yaradır, əldə olunan gəlir yenidən kənd iqtisadiyyatına qayıdır. Su təminatı sabitləşdikcə fermer uzunmüddətli bağ salmaq, yeni texnika almaq və istehsalı genişləndirmək barədə daha rahat qərar verə bilir. Beləcə, kiçik görünən su infrastrukturu böyük iqtisadi nəticələrin başlanğıc nöqtəsinə çevrilir.
Bir kəndin bərəkəti buna görə yalnız onun torpağının münbitliyi ilə müəyyənləşmir. Suyun ədalətli bölüşdürülməsi, vaxtında çatdırılması, itkilərin minimuma endirilməsi və gələcək nəsillər üçün qorunması eyni dərəcədə vacibdir. Dünənin sadə arxları bu gün sensorlar, ölçmə qurğuları və rəqəmsal idarəetmə ilə tamamlanan müasir sistemlərə çevrilir. Amma mahiyyət dəyişmir: su kəndə çatanda torpaq məhsul, zəhmət gəlir, əkinçilik isə bərəkət yaradır.
