Kənd təsərrüfatında bol məhsul həmişə bol su demək deyil. Əksinə, müasir araşdırmalar göstərir ki, bitkinin ehtiyacından artıq suvarılması bəzi hallarda məhsuldarlığı azaltmaqla yanaşı torpağın strukturuna və ətraf mühitə də mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə suvarmanın əsas prinsipi torpağı maksimum dərəcədə islatmaq deyil, kök zonasını bitkinin inkişaf mərhələsinə uyğun optimal rütubətdə saxlamaqdır. Düzgün suvarmanın dəyəri də məhz ehtiyacla verilən su arasındakı bu tarazlıqda ortaya çıxır.
2025-ci ildə damcı suvarılan pambıq sahələrində aparılmış bir araşdırma bu məsələnin maraqlı tərəfini üzə çıxarıb. Təcrübədə torpağın rütubəti müxtəlif səviyyələrdə saxlanılıb və ən yüksək suvarma intensivliyinin ən yüksək məhsulu yaratmadığı müəyyən edilib. Torpağın su tutumunun 90 faizi səviyyəsində saxlanıldığı variantda məhsuldarlıq daha yüksək olduğu halda, 100 faizlik su təminatı ən aşağı məhsul göstəricisi ilə nəticələnib. Bu nəticə suvarmada “çox su daha yaxşıdır” düşüncəsinin hər zaman doğru olmadığını göstərir.
Həddindən artıq suvarmanın başqa bir nəticəsi torpaqdakı mikrobioloji proseslərin dəyişməsi və istixana qazı emissiyalarının artması ola bilər. Eyni araşdırmada suvarma intensivliyi yüksəldikcə torpaqdan ayrılan azot oksidi emissiyalarının da artdığı müəyyən edilib. Ən yüksək suvarma rejimində toplanmış emissiyanın daha aşağı suvarma rejimi ilə müqayisədə iki dəfədən çox olması su idarəçiliyinin ekoloji tərəfini də gündəmə gətirir. Deməli, düzgün suvarma təkcə suya qənaət və məhsuldarlıq deyil, kənd təsərrüfatının iqlim təsirlərinin azaldılması baxımından da əhəmiyyətlidir.
Torpağın rütubətini dəqiq müəyyənləşdirmək üçün fermerlərin istifadəsində artıq çoxsaylı texnologiyalar mövcuddur. Sensorlar kök zonasındakı su miqdarını fasiləsiz ölçür, meteoroloji stansiyalar temperatur, külək və rütubət haqqında məlumat verir, peyklər isə böyük ərazilərdə bitkilərin vəziyyətini müqayisə etməyə imkan yaradır. Bu məlumatlar birləşdirildikdə suvarmanın nə vaxt başlanmalı və nə vaxt dayandırılmalı olduğu əvvəlkindən daha dəqiq müəyyən edilir. Nəticədə suvarma sabit qrafikdən çıxaraq real ehtiyaca uyğunlaşdırılan çevik sistemə çevrilir.
Düzgün suvarmanın torpaq sağlamlığına təsiri də uzunmüddətli perspektivdə böyükdür. Normadan artıq su torpaqda bataqlaşma və şoranlaşma riskini yüksəldə, kök sistemində oksigen çatışmazlığı yarada və bəzi xəstəliklərin yayılmasına şərait yarada bilər. Su çatışmazlığı isə fotosintezi zəiflədir, yarpaq sahəsini azaldır və məhsulun formalaşmasını məhdudlaşdırır. Ən yaxşı nəticə məhz bu iki ekstremal vəziyyət arasında elmi əsaslandırılmış tarazlığın qurulması ilə əldə olunur.
Bərəkətə açılan qapının açarı buna görə sadəcə su deyil, doğru miqdarda və doğru vaxtda verilən sudur. Fermer suyu idarə etdikcə məhsulun risklərini də idarə etməyə başlayır və dəyişkən iqlim şəraitində təsərrüfatını daha dayanıqlı vəziyyətə gətirir. Gələcəyin aqrar uğuru su mənbələrinin böyüklüyü ilə deyil, onların necə idarə olunması ilə ölçüləcək. Düzgün suvarma həm məhsulu, həm torpağı, həm də gələcək su ehtiyatlarını qoruyan əsas vasitələrdən biridir.
