Əkin sahələrinin gələcəyini müəyyən edən əsas məsələlərdən biri su ehtiyatlarının uzunmüddətli strategiya əsasında idarə olunmasıdır. Qısa müddətdə məhsuldarlığı artırmaq üçün su istifadəsini yüksəltmək mümkün olsa da, yeraltı və yerüstü ehtiyatların bərpa imkanları nəzərə alınmadıqda bu yanaşma gələcək təsərrüfatların imkanlarını zəiflədə bilər. Buna görə müasir aqrar strategiyalar məhsuldarlıqla su təhlükəsizliyini eyni sistem daxilində qiymətləndirməyə başlayıb. Məqsəd bugünkü məhsulu əldə etməklə yanaşı sabahkı əkin üçün də kifayət qədər resurs saxlamaqdır.
Qlobal göstəricilər belə strategiyaya ehtiyacın artdığını göstərir. FAO-nun 2025 məlumatlarında adambaşına düşən bərpa olunan şirin su ehtiyatının son on ildə 7 faiz azalması qeydə alınıb. Bununla yanaşı, dünya üzrə suvarılan əkin sahələrinin 60 faizdən çoxu yüksək və ya çox yüksək su stressinin olduğu ərazilərdə yerləşir. İqlim dəyişmələrinin 2050-ci ilədək bitkilərin evapotranspirasiya tələbatını 20–30 faiz artıra biləcəyi ehtimalı mövcud vəziyyətin gələcəkdə daha mürəkkəb ola biləcəyini göstərir.
Yeni su strategiyası buna görə bir neçə istiqamətin eyni vaxtda həyata keçirilməsini tələb edir. Suvarma şəbəkələrinin yenilənməsi, damcı və mikro suvarmanın genişləndirilməsi, yağış suyunun saxlanması, drenajın yaxşılaşdırılması və torpağın nəm saxlamaq qabiliyyətinin artırılması həmin istiqamətlər sırasındadır. Rəqəmsal monitorinq isə suyun harada daha çox itirildiyini və hansı sahələrin daha çox suya ehtiyac duyduğunu müəyyən etməyə kömək edir. Belə yanaşmada hər kubmetr su əvvəlcədən planlaşdırılan iqtisadi və ekoloji məqsədə xidmət edir.
Su strategiyasının başqa mühüm tərəfi yeraltı su ehtiyatlarının qorunmasıdır. UNESCO məlumatlarına görə, yeraltı sular dünya üzrə suvarmada istifadə edilən suyun təxminən dörddə birini təmin edir. Yağıntının az olduğu dövrlərdə bu ehtiyatlar kənd təsərrüfatı üçün mühüm təhlükəsizlik mənbəyinə çevrilsə də, bərpa sürətindən daha çox su götürülməsi uzunmüddətli risk yaradır. Buna görə gələcəyin aqrar planlaşdırılmasında səth və yeraltı su ehtiyatlarının birlikdə idarə olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.
Qlobal su istifadəsi səmərəliliyində irəliləyiş olsa da, qarşıda böyük imkanlar qalır. BMT-nin göstəricilərinə əsasən, dünya üzrə su istifadəsi səmərəliliyi 2015–2023-cü illərdə təxminən 24 faiz yüksələrək hər kubmetr üçün 17,4 dollardan 21,5 dollara çatıb. Buna baxmayaraq, ölkələrin 54 faizində səmərəlilik hələ də hər kubmetr üçün 20 dollardan aşağıdır. Bu mənzərə texnologiya, idarəetmə və investisiyanın birlikdə davam etdirilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir.
Yaşıl gələcək buna görə yalnız daha çox məhsul yetişdirmək mənasına gəlmir. Məhsul istehsalı zamanı torpağın, suyun və ekosistemlərin gələcək nəsillər üçün qorunması eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Ağıllı su strategiyası fermerə quraqlıq risklərini azaltmağa, istehsalı sabitləşdirməyə və resurs xərclərini daha düzgün idarə etməyə imkan verə bilər. Əkin sahələrinin həqiqi yaşıl gələcəyi bugünkü su ehtiyatlarının sabahı nəzərə alaraq idarə edilməsindən başlayır.
