Dünya kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması qədər vacib olan başqa bir istiqamət suyun əkin sahəsinə çatana qədər itirilməsinin minimuma endirilməsidir. Köhnəlmiş açıq kanallar, sızmalar, buxarlanma, qeyri-dəqiq su bölgüsü və bitkinin real ehtiyacından artıq suvarma böyük həcmdə suyun məhsula çevrilmədən sistemdən çıxmasına səbəb ola bilir. Su qıtlığının dərinləşdiyi bir dövrdə belə itkilər artıq yalnız təsərrüfat problemi deyil, ərzaq təhlükəsizliyi və iqtisadi dayanıqlılıq məsələsi hesab olunur.
Dünya Bankının 2025-ci ildə açıqladığı Qlobal Su Monitorinqi Hesabatına əsasən, dünya hər il təxminən 324 milyard kubmetr şirin su itirir. Hesablamalara görə, bu həcmdə su 280 milyon insanın illik ehtiyacını qarşılamağa kifayət edə bilərdi. Quraqlıqlar, dayanıqsız torpaq və su idarəçiliyi, meşələrin azalması, su-bataqlıq ərazilərinin deqradasiyası və həddindən artıq suvarma bu itkiləri sürətləndirən amillər sırasında göstərilir.
Əkinçilikdə buna görə “daha çox su” düşüncəsinin yerini tədricən “hər kubmetrdən daha çox məhsul” yanaşması tutur. Damcı və mikro suvarma, torpaq nəmlik sensorları, avtomatlaşdırılmış idarəetmə, hava məlumatlarına əsaslanan suvarma qrafikləri və dəqiq əkinçilik sistemləri fermerə suyun harada və nə vaxt lazım olduğunu daha düzgün müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bunun nəticəsində suyun lazımsız sahələrə verilməsi azalır, bitkinin kök zonasındakı nəmlik daha dəqiq idarə olunur və istehsal prosesinin proqnozlaşdırılması asanlaşır.
Su itkisini azaltmağın böyük imkanlarından biri də suyun sahəyə çatdırıldığı infrastrukturun yenilənməsidir. Məsələn, Dünya Bankının 2025-ci ildə Özbəkistan üçün təsdiqlədiyi 200 milyon dollarlıq güzəştli maliyyələşdirmənin əsas məqsədlərindən biri suvarma və drenaj sistemlərini modernləşdirmək, su itkilərini azaltmaq və enerji səmərəliliyini yüksəltməkdir. Bu kimi layihələr göstərir ki, suvarmanın gələcəyi yalnız fermerin sahədə istifadə etdiyi avadanlıqdan deyil, su mənbəyindən tarlaya qədər bütün sistemin səmərəliliyindən asılıdır.
Bununla yanaşı, suya qənaətin nəticələri yalnız istifadə olunan suyun miqdarı ilə ölçülməməlidir. UN-Water bildirir ki, dəqiq suvarma kimi texnologiyalar kənd təsərrüfatının məhsuldarlığını yüksəltsə də, qənaət olunan suyun avtomatik şəkildə başqa istifadəçilərə və ya təbiətə qaytarılacağına zəmanət yoxdur. Əgər qənaət nəticəsində əkin sahələri həddindən artıq genişləndirilirsə və ya su istifadəsi başqa formada artırılırsa, texnoloji səmərəliliyin ümumi su ehtiyatlarına verdiyi fayda məhdud qala bilər.
Buna görə gələcəyin ağıllı suvarma modeli texnologiya, düzgün su bölgüsü və idarəetməni birlikdə tələb edir. Fermer üçün qənaət edilən hər kubmetr su enerji, əmək və istehsal xərclərinin azalmasına, eyni zamanda eyni su ehtiyatı ilə daha böyük iqtisadi nəticənin əldə edilməsinə imkan yarada bilər. Su itkisi azaldıqca torpağın məhsul yaratmaq imkanlarından daha səmərəli istifadə olunur. Beləcə, suya qənaət yalnız ekoloji məqsəd deyil, fermer təsərrüfatının gəlirliliyini artıran iqtisadi alətə çevrilir.
