Azərbaycan bayrağını qaldırmaq, dövlət himnini səsləndirmək hələ vətənpərvər olmaq demək deyil. Vətən sevgisi dövlətin rəmzlərindən nümayişkaranə istifadə etməklə deyil, həmin dövlətin müstəqilliyinə, suverenliyinə, milli maraqlarına və xalqın iradəsinə münasibətlə ölçülür.
Xaricdə keçirilən bir aksiyada Azərbaycan himninin səsləndirilməsi ilk baxışdan vətənpərvərlik nümayişi təsiri bağışlaya bilər. Ancaq Azərbaycan bayraqları İran bayraqları ilə yanaşı qaldırılırsa, posyerlərdə fars dilində şüarlar yer alırsa və aksiya İranın siyasi-ideoloji xəttini müdafiə edən qüvvələrlə birgə təşkil olunursa, ortaya tamamilə başqa suallar çıxır. Belə bir mənzərə qarşısında əsas məsələ himnin səsləndirilməsi deyil, bu nümayişin arxasında hansı siyasi məqsədin dayanmasıdır.
Almaniyada Müsəlman Birliyi Hərəkatının fəallarının iştirakı ilə keçirilən aksiya ətrafında müzakirələr də məhz bu ziddiyyət üzərində qurulmalıdır. Azərbaycan himninin səsləndirilməsini ön plana çıxarmaqla özlərinə vətənpərvər obrazı yaratmağa çalışan şəxslər bir suala cavab verməlidirlər ki, əgər məqsəd Azərbaycanı müdafiə etməkdirsə, onda Azərbaycanın dövlət rəmzləri niyə İran bayraqları ilə eyni siyasi nümayişin tərkib hissəsinə çevrilir? Azərbaycan bayrağının yanında İran bayrağının dalğalanması öz-özlüyündə cinayət və ya xəyanət sübutu deyil. Ancaq Azərbaycan dövlətçiliyinə sədaqət iddiası ilə çıxış edənlərin İranın siyasi təsirini xatırladan simvollarla eyni sırada görünməsi ciddi izah tələb edir.
Vətənpərvərlik adı altında təqdim edilən nümayişin hansı ideoloji xəttə xidmət etdiyi gizlədilə bilməz.
Bu aksiyada adı xüsusi diqqət çəkən şəxslərdən biri Nardaran sakini, Müsəlman Birliyi Hərəkatının üzvü və təşkilatın Avropa, o cümlədən Almaniya istiqamətində fəaliyyət göstərən fəallarından biri kimi təqdim edilən Ələmdar Bünyadovdur. Onun İran bayraqlarının müşayiəti ilə keçirilən yürüşdə iştirakı, həmin tədbirin iştirakçı tərkibi və istifadə edilən şüarlar ictimai müzakirə üçün əsas yaradır. Söhbət kiminsə dini inancına görə ittiham edilməsindən getmir. Söhbət dini kimliyin siyasi səfərbərlik vasitəsinə çevrilməsindən, Azərbaycan dövlətinin adından danışmaq iddiasında olan şəxslərin hansı siyasi platformada yer almasından gedir. Ələmdar Bünyadov və həmin nümayişdə iştirak edən digər fəallar Azərbaycan cəmiyyətinin qarşısında yaranan suallara aydın cavab verməlidirlər ki, onların əsas siyasi sədaqəti Azərbaycana, yoxsa İranın ideoloji təsir dairəsinə yönəlib?
Müsəlman Birliyi Hərəkatının adı ilə bağlı müzakirələr də bu kontekstdə əhəmiyyət qazanır. Hərəkatın ayrı-ayrı üzvlərinin xaricdə hansı siyasi mesajları verməsi, hansı təşkilatlarla yanaşı fəaliyyət göstərməsi və Azərbaycanla bağlı məsələlərdə hansı mövqedən çıxış etməsi diqqətlə araşdırılmalıdır. Çünki bir ölkənin adını daşıyan bayrağı başqa bir dövlətin siyasi simvolları ilə birlikdə nümayiş etdirmək sadəcə dekorativ seçim deyil. Xüsusilə də İranla Azərbaycan arasında münasibətlərin həssas olduğu, Tehranın Cənubi Qafqazdakı maraqlarının müzakirə edildiyi bir dövrdə belə görüntülər cəmiyyətin haqlı suallarını artırır.
Azərbaycan himnini İran bayraqları altında səsləndirməyin məntiqi nədir? Himn hansı məqsədlə səsləndirilib? Bu, həqiqətən də Azərbaycan dövlətinə ehtiramın ifadəsidir, yoxsa tədbirə milli rəng vermək və iştirakçıların siyasi fəaliyyətini vətənpərvərlik pərdəsi arxasında təqdim etmək cəhdidir? Azərbaycan bayrağı niyə İranın dövlət rəmzləri ilə eyni sıraya qoyulur? Plakatların üzərində fars dilində yazıların yer alması hansı auditoriyaya hesablanıb və bu şüarlar hansı siyasi ideyanı təbliğ edir? Əgər aksiya Azərbaycan xalqının maraqlarını müdafiə etmək üçün təşkil olunubsa, onun məzmunu, şüarları və təşkilatçıların məqsədləri niyə aydın şəkildə izah edilmir?
Bu suallara cavab vermək əvəzinə yalnız Azərbaycan himninin səsləndirilməsini qabartmaq siyasi məsuliyyətdən yayınmaq təsiri yaradır. Dövlət himni hər hansı təşkilatın özünə bəraət qazandırmaq üçün istifadə edə biləcəyi vasitə deyil. O, Azərbaycanın müstəqilliyinin, dövlətçiliyinin və milli birliyinin rəmzidir. Bu rəmzin siyasi məqsədlər naminə manipulyasiya predmetinə çevrilməsi qəbuledilməzdir. Himn səsləndirmək asandır, onun ifadə etdiyi dövlətçilik dəyərlərinə sadiq qalmaq isə məsuliyyət tələb edir.
Azərbaycanın dövlət rəmzlərinə hörmət bəsləyən insan ilk növbədə ölkənin suverenliyinə və müstəqil siyasi iradəsinə hörmət etməlidir. Azərbaycan öz xarici siyasətini özü müəyyənləşdirən müstəqil dövlətdir. Heç bir xarici paytaxtın siyasi və dini ideoloji xətti Azərbaycanın milli maraqlarından üstün tutula bilməz. İranla münasibətlərə dair mövqelər də, digər dövlətlərlə əlaqələr də Azərbaycanın öz qərarları əsasında formalaşmalıdır. Azərbaycan bayrağını İran bayrağı ilə yanaşı qaldıran şəxslər bu sadə həqiqəti nəzərə almalıdırlar ki, Azərbaycanın dövlətçilik rəmzləri heç bir xarici ölkənin siyasi layihəsinə əlavə atribut ola bilməz.
Məsələnin daha ciddi tərəfi isə xaricdəki siyasi fəaliyyətin mahiyyətidir. Azərbaycan dövlətinə və onun siyasətinə qarşı tənqid mövqeyi tutmaq hüququ ilə ölkənin milli maraqlarına zərbə vuran fəaliyyət arasında fərq var. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı hakimiyyəti tənqid edə, müəyyən qərarlarla razılaşmaya, fərqli siyasi baxışlarını ifadə edə bilər. Demokratik cəmiyyətin normaları bunu nəzərdə tutur. Ancaq milli maraqlar məsələsində xarici siyasi mərkəzlərin mövqeyini kor-koranə müdafiə etmək, Azərbaycan əleyhinə kampaniyalara qoşulmaq və ölkənin dövlətçilik rəmzlərindən öz fəaliyyətinə legitimlik qazandırmaq üçün istifadə etmək tamam başqa məsələdir.
Xaricdə yaşayan azərbaycanlıların böyük əksəriyyəti ölkəmizin adını ləyaqətlə təmsil etməyə çalışır. Onlar Azərbaycanın mədəniyyətini, tarixini, dövlət müstəqilliyini və milli maraqlarını müdafiə edirlər. Ölkəmizin uğurlarını təbliğ edir, Azərbaycanın üzləşdiyi ədalətsizliklərə qarşı çıxırlar. Belə bir şəraitdə özlərini Azərbaycanı təmsil edən qüvvə kimi göstərən şəxslərin hansı siyasi məqsədlə hərəkət etdikləri xüsusilə vacibdir. Çünki bir neçə fəalın fəaliyyəti bütövlükdə diasporun adına kölgə sala, xaricdəki ictimai rəydə Azərbaycanla bağlı yanlış təsəvvürlər yarada bilər. Azərbaycan himnini səsləndirməklə vətənpərvərlik nümayiş etdirdiyini iddia edən şəxs Azərbaycanın müstəqilliyinə hansı münasibəti bəslədiyini də göstərməlidir. Dövlətin rəmzlərindən istifadə etmək mənəvi məsuliyyət yaradır. Bayrağı qaldırıb sonra onun təmsil etdiyi dövlətin maraqlarına zidd mövqeləri müdafiə etmək ciddi ziddiyyətdir. Bu ziddiyyətin izahını vermək isə həmin şəxslərin öz üzərinə düşür. İranın Azərbaycanla bağlı siyasəti də bu məsələyə həssas yanaşmağı zəruri edir. Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dəfələrlə regional təzyiqlərlə, ideoloji təsir cəhdləri ilə və ölkənin daxili proseslərinə müdaxilə müzakirələri ilə üzləşib. İranla münasibətlərdə əməkdaşlıq imkanları olduğu kimi, ciddi fikir ayrılıqları da mövcuddur. Azərbaycan dövləti qonşuluq münasibətlərinin qorunmasına çalışsa da, heç vaxt öz suverenliyini başqa ölkənin siyasi və dini iddialarına tabe etmək niyyətində olmayıb. Məhz buna görə də İranın ideoloji xəttini müdafiə edən siyasi qruplarla eyni platformada görünən şəxslərin Azərbaycan adına hansı mesajı verməsi cəmiyyət üçün əhəmiyyətsiz sayıla bilməz.
Dini həmrəylik anlayışının arxasında siyasi asılılığın gizlədilməsi də ayrıca müzakirə olunmalıdır. Müsəlman olmaq hansısa dövlətin siyasi xəttini qeyd-şərtsiz dəstəkləmək demək deyil. Dini dəyərlərə bağlılıq bir ölkənin müstəqil dövlətçilik maraqlarını ikinci plana keçirməyə əsas vermir. Azərbaycan cəmiyyətinin dini ənənələri, milli kimliyi və dövlətçilik təcrübəsi özünəməxsusdur. Ölkəmizdə dini etiqad azadlığı mövcuddur, lakin heç bir dini və ya siyasi qrup öz ideoloji baxışlarını dövlətin iradəsindən üstün tuta bilməz. Din insanların inancıdır. Onu xarici siyasi mərkəzlərin təsir alətinə çevirmək isə tamam fərqli məsələdir. Ələmdar Bünyadovun və Müsəlman Birliyi Hərəkatının Almaniyadakı digər fəallarının iştirakı ilə bağlı müzakirələrdə də bu fərq gözlənilməlidir. Əgər onlar həqiqətən Azərbaycanın milli maraqlarını müdafiə etdiklərini düşünürlərsə, İran bayraqları ilə yanaşı Azərbaycan bayraqlarını nümayiş etdirmələrinin səbəbini, farsca yazılmış plakatların məzmununu və aksiyanın siyasi məqsədini izah etməlidirlər.
Burada Almaniya amili də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Almaniya demokratik institutları, hüquqi dövlət prinsipləri və ictimai təhlükəsizliyə dair mexanizmləri olan ölkədir. Hər hansı siyasi və dini təşkilatın Almaniyada aksiya keçirməsi özlüyündə qanunsuzluq sayıla bilməz. Dinc toplaşmaq və ifadə azadlığı demokratik cəmiyyətin fundamental hüquqlarıdır. Ancaq bu azadlıqların mövcudluğu zorakılığa çağırış, qanunsuz fəaliyyət və ya başqa ölkələrin təhlükəsizliyinə yönəlmiş konkret təhdidlərə göz yummaq demək deyil.
İstənilən halda bir həqiqət dəyişmir. Belə ki, Azərbaycan vətəndaşı olmaq yalnız pasport daşımaq və ya dövlət himnini əzbər bilmək deyil. Bu, ölkənin müstəqilliyinə hörmət etmək, onun suverenliyini qorumaq və milli maraqları xarici siyasi mərkəzlərin gündəliyindən üstün tutmaq deməkdir. Xaricdə yaşamaq insanın öz ölkəsinə münasibətini dəyişməməlidir. Əksinə, uzaqda olan şəxsin Azərbaycanı hansı mövqedən təmsil etməsi daha böyük məsuliyyət yaradır. Əgər kimsə Azərbaycan bayrağını yalnız öz siyasi fəaliyyətinə milli rəng vermək üçün qaldırırsa, bu, vətənpərvərlik deyil, simvolik manipulyasiyadır. Əgər himn yalnız nümayişin görüntüsünü dəyişmək, iştirakçıların fəaliyyətini daha məqbul göstərmək üçün səsləndirilirsə, onun arxasında dayanan niyyətlər barədə suallar vermək tamamilə haqlıdır. Azərbaycan himni hər hansı xarici dövlətin siyasi maraqlarına xidmət edən tədbirin dekorasiyası ola bilməz. Onun mənası Azərbaycanın azadlığı, müstəqilliyi və dövlətçilik iradəsi ilə bağlıdır.
Məhz buna görə də Almaniyada keçirilən aksiyanın bütün detalları aydınlaşdırılmalıdır. Unutmayaq ki, vətənpərvərlik görüntü yaratmaq yarışı deyil. O, insanın hansı ölkənin müstəqilliyini müdafiə etdiyini, hansı dövlətin siyasi iradəsinə hörmət göstərdiyini və çətin məqamlarda hansı milli maraqların yanında dayandığını müəyyən edən mövqedir. Azərbaycan bayrağı ilə İran bayrağının yanaşı dalğalanması öz-özlüyündə xəyanət hökmü üçün əsas olmasa da, bu görüntünü vətənpərvərlik nümunəsi kimi təqdim edənlər onun siyasi mənasını izah etməyə borcludurlar.
Azərbaycanın milli maraqlarını müdafiə etmək iddiasında olanlar ilk növbədə bir həqiqəti qəbul etməlidirlər ki, bu ölkənin taleyi nə Tehranda, nə başqa bir xarici paytaxtda, nə də hansısa ideoloji mərkəzdə müəyyənləşdirilir. Azərbaycanın taleyini Azərbaycan xalqı müəyyən edir. Dövlət himninin hər bir sətri də məhz bu müstəqillik iradəsini ifadə edir...
