Fermerçilikdə traktor, suvarma sistemi, toxum və digər istehsal vasitələri vacib olsa da, bütün bunların fəaliyyət göstərdiyi əsas kapital torpaqdır. Torpağın məhsuldarlığı zəiflədikcə fermer eyni nəticəni əldə etmək üçün daha çox gübrə, su və digər resurs sərf etməli ola bilər. Buna görə torpaq yalnız istehsal sahəsi deyil, təsərrüfatın iqtisadi dayanıqlığını müəyyən edən əsas sərvətdir. Onun dəyəri bir mövsümdə yetişdirilən məhsulla deyil, uzun illər məhsul vermək qabiliyyəti ilə ölçülməlidir.
2026-cı ildə açıqlanan yeni məlumatlar bu kapitalın ciddi təzyiq altında olduğunu göstərir. FAO hesab edir ki, insan təsiri nəticəsində dünyada təxminən 1,66 milyard hektar torpaq deqradasiyaya məruz qalıb və bunun 60 faizdən çoxu kənd təsərrüfatı torpaqlarının payına düşür. Eyni zamanda dünya ərzaq istehsalının təxminən 95 faizi sağlam torpaq və torpaq resurslarından asılıdır. Bu göstəricilər torpaq itkisini yalnız ekoloji deyil, birbaşa istehsal və iqtisadi problemə çevirir.
Torpağın məhsuldarlığını qoruyan əsas xüsusiyyətlərdən biri üzvi maddə ehtiyatıdır. Üzvi maddə torpağın strukturuna, su saxlama qabiliyyətinə, qida dövranına və torpaq canlılarının fəaliyyətinə təsir göstərir. Torpaq uzun müddət həddindən artıq intensiv becərildikdə və üzvi materiallar geri qaytarılmadıqda bu ehtiyat tədricən azala bilər. Nəticədə torpaq həm quraqlığa, həm də eroziyaya qarşı daha həssas vəziyyətə düşür.
Torpaq kapitalının qorunmasında eroziyanın qarşısını almaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. FAO-nun 2026-cı il qiymətləndirməsində eroziya hazırda qlobal səviyyədə ən ağır torpaq təhlükəsi kimi göstərilir. Torpağın üst məhsuldar təbəqəsi itirildikdə yalnız mineral hissəciklər deyil, qida maddələrinin və üzvi maddələrin mühüm hissəsi də sahədən uzaqlaşır. Örtük bitkiləri, bitki qalıqlarının saxlanması, azaldılmış becərmə və aqromeşəçilik kimi üsullar bu təzyiqi azaltmağa kömək edə bilər.
Torpağın su saxlama qabiliyyəti də onun iqtisadi dəyərinin mühüm hissəsidir. FAO-nun hazırkı məlumatlarında davamlı torpaq idarəçiliyinin torpağın su, karbon və qida maddələrini saxlamaq imkanını yaxşılaşdırdığı vurğulanır. Sağlam struktur yağış və suvarma suyunun torpağa daxil olmasına və kök zonasında daha uzun müddət qalmasına kömək edə bilər. Bu xüsusiyyət quraqlıq riskinin artdığı şəraitdə fermer üçün xüsusilə qiymətli olur.
Fermerin torpağa çəkdiyi xərc buna görə yalnız cari məhsulun xərc maddəsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Torpaq analizi, üzvi maddələrin artırılması, eroziyadan qoruma və düzgün növbəli əkin gələcək istehsal gücünə qoyulan sərmayədir. Sağlam torpaq fermerə uzun illər məhsul yetişdirmək imkanı verir, zəifləmiş torpaq isə hər mövsüm əlavə resurs tələb edə bilər. Fermerin ən böyük kapitalı məhz məhsul götürüldükdən sonra da məhsuldarlıq qabiliyyətini qoruyan torpaqdır.