Dünyanın kənd təsərrüfatı tarixi yalnız insanların deyil, minilliklər boyunca seçilib yetişdirilən toxumların da tarixidir. Fermerlər nəsildən-nəslə daha yaxşı məhsul verən, yerli iqlimə uyğunlaşan və müxtəlif çətinliklərə dözən bitkilərin toxumlarını seçərək qoruyublar. Bu uzun proses nəticəsində dünyanın müxtəlif bölgələrində çoxsaylı yerli sortlar formalaşıb. Hər belə toxum müəyyən coğrafiyanın iqlimi, torpağı və əkinçilik ənənələri haqqında özünəməxsus genetik yaddaş daşıyır.
Müasir kənd təsərrüfatında yüksək məhsuldar sortların geniş yayılması böyük istehsal üstünlükləri yaradıb, lakin genetik müxtəlifliyin qorunmasının əhəmiyyətini də gündəmə gətirib. Eyni genetik xüsusiyyətlərə malik bitkilərin geniş ərazilərdə yetişdirilməsi müəyyən xəstəlik və ya iqlim risklərinə qarşı həssaslıq yarada bilər. Buna görə alimlər kommersiya sortları ilə yanaşı yerli sortların və yabanı bitki qohumlarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirirlər. Bu müxtəliflik gələcəkdə yeni problemlərlə üzləşən kənd təsərrüfatı üçün qiymətli ehtiyat rolunu oynaya bilər.
Gen bankları həmin yaddaşın qorunduğu ən mühüm mərkəzlərdəndir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində milyonlarla toxum və digər bitki genetik materialı xüsusi şəraitdə saxlanılır, sənədləşdirilir və tədqiqatçılar üçün qorunur. Norveçin Şpisbergen arxipelaqında yerləşən Svalbard Qlobal Toxum Anbarı isə milli və beynəlxalq gen banklarının kolleksiyaları üçün əlavə təhlükəsizlik ehtiyatı rolunu oynayır. Bu sistem hər hansı kolleksiyanın müharibə, təbii fəlakət, texniki nasazlıq və ya digər səbəbdən itirilməsi riskinə qarşı genetik materialın surətlərinin qorunmasına imkan verir.
Yerli toxumların əhəmiyyəti yalnız onların keçmişlə əlaqəsində deyil. Müəyyən ərazidə uzun müddət yetişdirilən bitkilər həmin bölgənin temperaturuna, yağıntı rejiminə, torpaq xüsusiyyətlərinə və bəzi yerli xəstəliklərə uyğunlaşmış xüsusiyyətlər daşıya bilər. Seleksiyaçılar bu xüsusiyyətlərdən istifadə edərək müasir sortların davamlılığını artırmağa çalışırlar. Beləliklə, yüz illər əvvəl fermer tərəfindən qorunmuş bir toxum gələcəkdə yeni iqlim şəraitinə uyğun sortun yaradılmasında mühüm rol oynaya bilər.
Toxum müxtəlifliyinin qorunmasında fermerlərin özləri də mühüm iştirakçıdır. Toxumların yalnız laboratoriya və anbarlarda saxlanması onların real əkin şəraitində inkişaf edən xüsusiyyətlərinin tam qorunması üçün həmişə kifayət etmir. Yerli sortların sahələrdə yetişdirilməsinin davam etdirilməsi həm kənd təsərrüfatı mədəniyyətini yaşadır, həm də bitkilərin dəyişən ətraf mühitlə qarşılıqlı uyğunlaşmasına imkan verir. Buna görə toxum bankları ilə fermerlərin sahədə apardığı qoruma fəaliyyəti bir-birini tamamlayan iki istiqamət hesab olunur.
Torpağın yaddaşına yazılan toxumlar əslində bəşəriyyətin uzun kənd təsərrüfatı təcrübəsinin canlı arxividir. Onların içərisində keçmişin seçimi ilə yanaşı gələcək problemlərin həllində istifadə edilə biləcək xüsusiyyətlər də gizlənir. İqlim dəyişdikcə və yeni xəstəliklər meydana çıxdıqca bu genetik zənginliyin dəyəri daha aydın görünəcək. Keçmişdən qorunan hər toxum gələcək əkinçiliyin qarşısında açıq saxlanılan yeni bir imkan deməkdir.