Son iki il ərzində dünya bazarında həm qəhvə, həm də kakao qiymətləri rekord səviyyələrə yaxınlaşıb. Beynəlxalq əmtəə birjalarında müşahidə olunan artımlar təkcə istehlakçıların gündəlik xərclərinə deyil, həm də qida sənayesinin ümumi maya dəyərinə ciddi təsir göstərir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu bahalaşma qısamüddətli deyil və iqlim dəyişiklikləri, istehsal problemləri, logistika xərcləri və artan qlobal tələbat kimi bir neçə amilin eyni vaxtda təsiri nəticəsində formalaşır. Bu səbəbdən yaxın illərdə qəhvə və kakao bazarında əvvəlki qiymətlərin bərpa olunacağı gözlənilmir.
Qəhvə istehsalında dünyanın əsas ölkələri olan Braziliya və Vyetnam son illərdə quraqlıq, istilik dalğaları və qeyri-sabit yağıntılarla üzləşib. Bu hava hadisələri məhsuldarlığın azalmasına, bəzi bölgələrdə isə ağacların zədələnməsinə səbəb olub. Digər tərəfdən fermerlərin istehsal xərcləri yüksəldiyi üçün bazara çıxarılan məhsulun qiyməti də artmağa başlayıb. Analitiklər hesab edirlər ki, iqlim riskləri davam etdikcə qəhvə bazarı əvvəlkindən daha dəyişkən olacaq.
Kakao bazarında isə vəziyyət daha mürəkkəb hesab edilir. Dünya kakao istehsalının böyük hissəsini təmin edən Qərbi Afrika ölkələrində bitki xəstəlikləri, güclü yağışlar və məhsuldarlığın azalması qlobal təchizata ciddi zərbə vurub. Eyni zamanda beynəlxalq şokolad istehsalçıları artan tələbatı qarşılamaq üçün daha yüksək qiymətlə xammal almağa məcbur qalırlar. Bu proses şokolad və kakao əsaslı məhsulların qiymətlərində də ardıcıl bahalaşma yaradır.
Qiymət artımına yalnız istehsal deyil, logistika və maliyyə faktorları da təsir edir. Dəniz daşımalarının bahalaşması, konteyner çatışmazlığı və enerji qiymətlərindəki dəyişikliklər məhsulun istehsal olunduğu ölkədən son istehlakçıya qədər bütün zəncir üzrə əlavə xərc yaradır. Bundan başqa, beynəlxalq investorların əmtəə bazarlarına daha çox maraq göstərməsi bəzi hallarda qiymət dəyişkənliyini daha da artırır. Bu isə bazarın sabitliyini qorumağı çətinləşdirir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, yaxın illərdə qəhvə və kakao istehsalında texnologiyaların tətbiqi, iqlimə davamlı yeni sortların hazırlanması və su resurslarının daha səmərəli idarə olunması əsas prioritetlərdən biri olacaq. Eyni zamanda istehlakçıların alternativ məhsullara marağının artacağı da proqnozlaşdırılır. Qlobal ərzaq bazarında baş verən dəyişikliklər göstərir ki, artıq bu iki məhsul sadəcə gündəlik istehlak vasitəsi deyil, strateji kənd təsərrüfatı məhsullarından biri hesab olunur.
