Son illərdə müxtəlif regionlarda baş verən silahlı münaqişələr dünya gübrə bazarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olub. Azot, fosfor və kalium əsaslı gübrələrin istehsalı və ixracı müəyyən ölkələrdə cəmləşdiyi üçün hər hansı geosiyasi gərginlik qlobal təchizat zəncirinə birbaşa təsir göstərir. Nəticədə fermerlər üçün əsas istehsal vasitələrindən biri olan gübrənin qiymətində dalğalanmalar yaranır, bir çox ölkələr isə alternativ təchizatçılar axtarmağa başlayırlar. Aqrar ekspertlər hesab edirlər ki, gübrə bazarında sabitlik artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi amillərdən asılıdır.
Müharibələr zamanı enerji qiymətlərinin artması gübrə sənayesinə əlavə təzyiq yaradır. Xüsusilə təbii qaz azot gübrələrinin istehsalında əsas xammal olduğundan enerji bazarındakı dəyişikliklər istehsal xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir. Bir sıra zavodlar istehsalı azaltmağa və ya müvəqqəti dayandırmağa məcbur olur. Bu isə dünya bazarında təklifin azalmasına və qiymətlərin daha da bahalaşmasına səbəb olur.
Digər tərəfdən, beynəlxalq logistika marşrutlarının dəyişməsi də gübrə ticarətinə təsir edən əsas faktorlar sırasındadır. Limanların fəaliyyətində yaranan problemlər, sanksiyalar və dəniz daşımalarında artan risklər məhsulların vaxtında çatdırılmasını çətinləşdirir. Nəticədə idxaldan asılı ölkələr ehtiyatlarını artırmağa, uzunmüddətli müqavilələr bağlamağa və yeni bazarlara yönəlməyə üstünlük verirlər. Bu tendensiya dünya gübrə bazarında rəqabətin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Bəzi ölkələr artıq daxili istehsal imkanlarını genişləndirməyə və gübrə sahəsində strateji müstəqillik qazanmağa çalışırlar. Yeni zavodların tikintisi, alternativ xammal mənbələrinin araşdırılması və innovativ istehsal texnologiyalarının tətbiqi son illərdə daha da sürətlənib. Hökumətlər aqrar təhlükəsizliyi qorumaq məqsədilə bu sahəyə milyardlarla dollar investisiya yatırırlar. Belə yanaşma gələcəkdə bazarın daha dayanıqlı olmasına xidmət edə bilər.
Ekspertlərin fikrincə, qarşıdakı illərdə gübrə bazarında qiymət sabitliyi əvvəlki kimi asan bərpa olunmayacaq. Geosiyasi risklər, enerji bazarındakı dəyişikliklər və iqlim faktorları qiymətlərin formalaşmasında əsas rol oynamağa davam edəcək. Fermerlər isə istehsal xərclərini optimallaşdırmaq üçün daha səmərəli gübrələmə üsullarına və rəqəmsal aqrar texnologiyalara üstünlük verməli olacaqlar. Dünya kənd təsərrüfatı yeni reallıqlara uyğunlaşdığı üçün gübrə bazarı da əvvəlkindən daha strateji əhəmiyyət daşıyacaq.
