2025-ci ilin dekabrında Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğrayan AZAL-a məxsus mülki təyyarə ilə bağlı Kremlə yaxın strukturların son addımları Rusiyanın bu faciəyə görə məsuliyyətdən yayınmaq niyyətini bir daha açıq şəkildə ortaya qoyur. Rusiya Federasiyasının İstintaq Komitəsinin guya “əlverişsiz hava şəraiti” arqumenti ilə cinayət işinə xitam verməsi Moskvanın hadisəni ört-basdır etmək üçün seçdiyi klassik taktikanın davamıdır.

Rusiya İstintaq Komitəsinin Azərbaycan Baş Prokurorluğuna ünvanlandığı məktubun məzmunu təkcə beynəlxalq hüquqa deyil, həm də Rusiyaya qarşı açıq hörmətsizlik deməkdir.

Rusiya tərəfinin iddia etdiyi kimi, hadisənin səbəbi hava şəraiti deyil. Mövcud faktlar və texniki sübutlar göstərir ki, AZAL-a məxsus təyyarə Rusiya Silahlı Qüvvələrinə aid “Pantsir-S1” hava hücumundan müdafiə sisteminin fəaliyyəti nəticəsində zədələnib və məhz bundan sonra Aktau yaxınlığında qəzaya uğrayıb.

Bu, artıq mübahisə predmeti deyil. Hətta Rusiya prezidenti Vladimir Putin özü 9 oktyabrda Düşənbədə MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclası çərçivəsində bu faktı dolayısı ilə etiraf edib və Azərbaycan Prezidentindən üzr istəyib. O, açıq şəkildə bildirib ki, AZAL-ın mülki təyyarəsi Rusiya HHM sistemlərinin işi nəticəsində qəzaya uğrayıb və “nə lazımdırsa, onu etməyə” hazır olduqlarını bəyan edib.

Lakin “nə lazımdırsa” demək, ilk növbədə cinayətkarların müəyyən edilməsi, məsul şəxslərin cəzalandırılması, rəsmi etiraf, kompensasiyanın ödənilməsi deməkdir.

Cinayət işinə xitam verilməsi isə bu sözlərin faktiki olaraq boş bəyanat olduğunu göstərir.

Ortaya çıxan paradoks ondan ibarətdir ki, Rusiya prezidentinin etirafı ilə Rusiya İstintaq Komitəsinin qərarı bir-birinə ziddir. Bu isə çox təhlükəli bir sualı gündəmə gətirir: Rusiya siyasi sistemində Putinin sözünü kimlər eşitmir və ya eşitmək istəmir?

Demək Kremlin daxilində ya məsuliyyətdən yayınmaq üçün şüurlu sabotaj var, ya da dövlətin ali siyasi qərarları hüquq-mühafizə strukturları tərəfindən icra edilmir. Bu, Rusiyanın dövlət idarəçiliyi baxımından ciddi böhran göstəricisidir.

Rusiya ilk gündən AZAL təyyarəsi ilə bağlı məsuliyyəti üzərindən atmaq üçün müxtəlif ssenarilər dövriyyəyə buraxıb. “Texniki nasazlıq”, “hava şəraiti”, “pilot səhvi” kimi versiyalar bunun açıq sübutudur. Lakin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qətiyyətli və prinsipial mövqeyi nəticəsində bu cəhdlər qısa müddətdə ifşa olundu.

Putinin Azərbaycan prezidentindən üzr istəməsi də faktiki olaraq məsuliyyətin qəbul edilməsi idi. Amma görünən odur ki, Moskva üzr istəməklə prosesi bağlamaq istəyir, hüquqi və siyasi nəticələrdən yayınmağa çalışır. Bu yanaşma Bakı üçün qəbuledilməzdir.

Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə açıq şəkildə bəyan edib:

“Azərbaycan heç kimə baş əyməyib. Bizə təzyiq etmək üçün heç kimin əlində heç bir vasitə yoxdur”.

Bu mesaj birbaşa Moskvaya da ünvanlanıb. Rusiya anlamalıdır ki, zaman udmaqla, məsuliyyəti ört-basdır etməklə nəticədən qaçmaq mümkün olmayacaq. Bakı gec-tez AZAL təyyarəsini vuranların müəyyən edilməsinə, cəzalandırılmasına və faciəyə görə kompensasiyanın ödənilməsinə nail olacaq.

Bu, artıq təkcə hüquqi məsələ deyil, dövlət nüfuzu məsələsidir.

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan regionda yeni reallıqlar yaradıb. Bu reallıqlar Avrasiya məkanında köhnə təsir mexanizmlərini sarsıdıb. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, bu qələbə “bir çox siyasi layları yerindən oynadıb”.

Kremlin Bakının müstəqil siyasətini, artan nüfuzunu və öz maraqlarını diktə etmədən həyata keçirməsini həzm edə bilməməsi də məhz buradan qaynaqlanır. AZAL məsələsi üzərindən aparılan bu oyunlar da həmin narahatlığın tərkib hissəsidir.

Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində verdiyi mesaj son dərəcə aydındır:

“Biz kobudluğa, həyasızlığa və diktə cəhdlərinə dözməyəcəyik”.

Azərbaycanla yalnız beynəlxalq hüquq çərçivəsində, bərabərhüquqlu münasibətlər mümkündür. Qalan bütün üsullar nəticəsizdir və vaxt itkisidir.

Moskva bunu nə qədər tez anlayıb. Günahkarları cəzalandırsa, rəsmi məsuliyyəti üzərinə götürsə, kompensasiyanı ödəsə daha yaxşı olar. Əks halda bu məsələ Rusiya üçün daha ağır siyasi və hüquqi nəticələr doğuracaq.

Azərbaycan bu oyunları çox görüb. Və hər dəfə də oyunu öz xeyrinə çevirə bilib. Bu dəfə də istisna olmayacaq.