Suvarma sistemində əsas məsələlərdən biri suyun yalnız mənbədən götürülməsi deyil, onun istifadəçilər arasında vaxtında, ölçülə bilən və etibarlı şəkildə bölüşdürülməsidir. Eyni suvarma şəbəkəsinin başlanğıcında yerləşən təsərrüfat kifayət qədər su aldığı halda sistemin sonunda yerləşən fermerin su çatışmazlığı ilə üzləşməsi istehsalda ciddi fərqlər yarada bilər. Buna görə müasir su idarəçiliyində ədalətli bölgü məhsuldarlıq qədər vacib prinsip hesab edilir. Suyun hər sahəyə ehtiyacına uyğun çatdırılması bütöv kənd təsərrüfatı sisteminin sabitliyini gücləndirir.
Bu məsələ xüsusilə su ehtiyatlarına təzyiqin artdığı dövrdə daha böyük əhəmiyyət daşıyır. BMT-nin 2026 SDG göstəricilərinə görə, kənd təsərrüfatı qlobal şirin su götürülməsinin 72 faizini təşkil edir və eyni zamanda su istifadəsi baxımından iqtisadi səmərəliliyi ən aşağı sektor olaraq qalır. Qlobal su stressinin orta göstəricisi 2023-cü ildə 18 faiz olsa da, Şimali Afrika və Qərbi Asiya, eləcə də Cənubi və Mərkəzi Asiyada bu göstərici 75 faizi keçir. Belə şəraitdə suyun kimə, nə qədər və hansı vaxtda çatdırıldığı aqrar istehsalın gələcəyinə birbaşa təsir göstərir.
Yeni suvarma infrastrukturlarında buna görə suölçən cihazlar, avtomatik şlüzlər və rəqəmsal nəzarət sistemlərinin istifadəsi genişlənir. Bu avadanlıqlar kanal boyunca su axınının ölçülməsinə, itkilərin müəyyən edilməsinə və suyun plan üzrə bölüşdürülməsinə imkan verir. Fermerin nə qədər su aldığı dəqiq məlum olduqda idarəetmədə şəffaflıq və planlaşdırma imkanları da artır. Eyni zamanda, sistemdə yaranan nasazlıq və ya normadan artıq sərfiyyat daha tez müəyyən edilə bilir.
Bunun real nümunələrindən biri Özbəkistanda həyata keçirilən iri suvarma modernləşdirilməsi layihəsidir. Dünya Bankının dəstəklədiyi layihədə 259 kilometr əsas kanalın yenilənməsi, təxminən 470 hidrotexniki qurğunun tikilməsi, suölçənlərlə təchiz edilmiş çıxışların və SCADA nəzarət sisteminin quraşdırılması nəzərdə tutulur. Layihənin 232 min hektarda suvarma xidmətini yaxşılaşdıracağı və ildə təxminən 540 milyon kubmetr su itkisinin qarşısını alacağı gözlənilir.
Suyun düzgün bölgüsü fermerin iqtisadi qərarlarına da təsir edir. Suvarmanın hansı gün və hansı həcmdə təmin olunacağını bilən təsərrüfat əkin, gübrələmə, əmək və məhsul yığımı proseslərini daha düzgün planlaşdıra bilər. Qeyri-sabit su təminatı isə məhsul itkisi ilə yanaşı digər istehsal xərclərinin də səmərəsiz sərf olunmasına səbəb ola bilər. Bu səbəbdən etibarlı su xidməti kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın görünməyən, lakin əsas dayaqlarından biridir.
Gələcəkdə suvarma sistemlərinin uğuru yalnız neçə kilometr kanalın tikilməsi ilə deyil, həmin kanaldan keçən suyun nə qədərinin məhsula çevrilməsi ilə ölçüləcək. Rəqəmsal nəzarət, dəqiq ölçmə və şəffaf bölgü su ehtiyatlarının idarə edilməsində əsas vasitələrdən olacaq. Su düzgün bölündükdə kiçik və böyük təsərrüfatların istehsalı planlaşdırmaq imkanları genişlənir. Beləcə, suyun ədalətli və səmərəli idarə edilməsi bütöv aqrar bölgənin bərəkətinə çevrilə bilər.
