Kənd təsərrüfatında “çox su daha çox məhsul deməkdir” düşüncəsi müasir elmi yanaşmalarla tədricən öz yerini daha dəqiq idarəetmə prinsipinə verir. Bitkinin ehtiyacından artıq suvarılması bəzi torpaq və iqlim şəraitlərində məhsuldarlığı artırmaq əvəzinə problemlər yarada bilər. Əsas məsələ bitkinin kök zonasındakı optimal rütubəti mümkün qədər sabit saxlamaqdır. Bu səbəbdən müasir əkinçilikdə suyun miqdarından çox, onun vaxtı, yeri və tətbiq üsulu əhəmiyyət qazanır.
Torpağın sağlamlığı suvarma rejimi ilə birbaşa əlaqəlidir. Həddindən artıq su torpağın havasız qalmasına, qida maddələrinin yuyulmasına və bəzi şəraitlərdə duzlaşma problemlərinin ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən uzunmüddətli rütubət çatışmazlığı torpağın bioloji fəaliyyətinə və bitkinin kök inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə sağlam torpaq üçün əsas şərt suyun çoxluğu deyil, düzgün rütubət balansıdır.
2026-cı ildə dərc olunan yeddi illik qarğıdalı təcrübəsinin nəticələri bu istiqamətdə maraqlı göstəricilər ortaya qoyub. Torpaq, bitki və ətraf mühit məlumatları əsasında idarə olunan defisit damcı suvarma modeli ənənəvi suvarma ilə müqayisədə məhsuldarlığı 9,6 faiz, su məhsuldarlığını 25,8 faiz və azot məhsuldarlığını 21,7 faiz artırıb. Eyni zamanda dərin qatlara su və nitrat itkilərinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı müəyyən edilib. Araşdırma düzgün idarə olunan məhdud suvarmanın bəzi şəraitlərdə daha az su ilə yüksək nəticə əldə etmək imkanını göstərir.
Ancaq suyun azaldılması kor-koranə həyata keçirilə bilməz. Bitkinin inkişafının elə mərhələləri var ki, həmin dövrdə su çatışmazlığı məhsuldarlığa daha ciddi zərər verə bilər. Buna görə defisit suvarma tətbiq edilərkən bitkinin növü, torpaq strukturu, hava şəraiti, kök zonasındakı rütubət və gözlənilən yağıntı birlikdə qiymətləndirilməlidir. Dəqiq əkinçiliyin üstünlüyü də məhz suyun harada azaldıla, harada isə mütləq qorunmalı olduğunu müəyyən etməsindədir.
Torpaq sağlamlığının qorunmasında yağış suyundan istifadə və torpağın rütubəti saxlama qabiliyyətinin yaxşılaşdırılması da mühüm rol oynayır. FAO yağış suyunun toplanmasını, torpaq rütubətinin qorunmasını, əlavə və defisit suvarmanı, eləcə də təsərrüfat daxilində suyun daha düzgün bölüşdürülməsini su məhsuldarlığının yüksəldilməsi üçün mühüm vasitələr kimi göstərir. Bunlar torpaq sağlamlığının yaxşılaşdırılması və uyğun aqrotexniki tədbirlərlə birlikdə tətbiq edildikdə daha sabit məhsuldarlıq yaratmaq mümkündür.
Gələcəyin kənd təsərrüfatında uğur bir hektara neçə kubmetr su verilməsi ilə deyil, həmin suyun nə qədər məhsula və gəlirə çevrilməsi ilə ölçüləcək. Daha sağlam torpaq suyu daha yaxşı saxlaya, düzgün suvarma isə bitkinin mövcud rütubətdən daha səmərəli faydalanmasına şərait yarada bilər. Bu iki amil texnologiya və düzgün aqrotexniki idarəetmə ilə birləşdikdə daha az resursla daha sabit istehsal mümkün olur. Daha az su, daha sağlam torpaq və daha bol məhsul anlayışı da məhz yeni kənd təsərrüfatı modelinin əsas fəlsəfəsini ifadə edir.
